AKTUAZIO+BATEAN+PARTE+HARTZEKO+ENTRENAMENDUA,+14-15+urtetik+45+bat+urtera+bitarte


 * EUSKAL DANTZAK:**

[|Euskal dantzak] euskal kultura eta folklorearen osagarriak dira. Herri, eskualde edo lurralde batetik bestera aldatzen joaten dira, esanahia eta dantza egiteko modua (jantziak, partaideak...) aldatzen doan bezala. Dantza batzuk oso zaharrak dira, betidanik [|Euskal Herrian] dantzatu direnak, baina badaude beste dantza zahar batzuetatik eraberritutakoak ere. Oraingoan, jendaurrean emanaldi bat egiteko kontuan hartu behar diren ezaugarriak azaltzen saiatuko naiz, entsegu batean egingo litzatekeena ere azalduz. Entsegu honetan parte har dezakeen jendearen adina ez da zehatza, baina dantzatan urte batzuk pasa izana eta teknika apur bat edukitzea hobe da. Azken batean, 14-45 urteen artean utziko nuke adin muga. Entsegua burutzeko behar den gauzarik garrantzitsuena eremua da. Gela handia behar da, ahal bada ispilua duena. Honetaz aparte, dantza egiteko oinetako egokiak, musikariak edo irrati-kasete eta musika, esterilak eta estiratzeko zintak (luzaketa-ariketak ondo egin ahal izateko eta lurrean etzanda gaudela bizkarrean minik ez hartzeko dira) ere beharrezkoak direlakoan nago.


 * __Beroketa:__**

Dantzariok ez dugu entseguetan korrikarik egiten, dantza egiterakoan berotzen baikara. Horretarako, ordea, ondo estiratzeak ez digu inolako kalterik egiten, alderantziz, malguago eta errazago egiten ditugu salto eta hanken mugimenduak ondoren. Jarraian gutxi gora behera 15 minututan egiteko luzatze-ariketa batzuk idazten ditut:
 * Denok dakigu tximeleta egiten. Ondo egiteko, ordea, bizkarra ahal den zuzenena jarri behar da eta hankazpiak batak bestea ukitzen duela, belaunak [[image:http://www.estiramientos.es/lang-es/est/xgran-est6.jpg width="227" height="188" align="right" caption="http://www.estiramientos.es/lang-es/est/xgran-est6.jpg" link="http://www.estiramientos.es/index.php?filt=danza"]]tolestu eta hankekin erronbo antzeko irudi bat osatu behar da. Bizkarra zuzen edukitzeko teknika ona da pentsatzea iletik norbait tiraka ari zaigula pentsatzea, horrelakoetan denok luzatzen baitugu bizkarra. Posizio honetan gaudela, arnasa hartzen dugun bakoitzean, apur bat aurrerago botako dugu gorputza eta arnasa kanporatzen dugun bakoitzean atseden hartuko dugu. Apurka-apurka orduan eta tenkatuago izango ditugu hankak, gero berauek altxatzea erraztuz. Garrantzitsua da bizkarra hasieran genuen posiziora joateko mugimendua lasaia izatea, lesiorik gerta ez dadin. Minutu batean egingo dugu ariketa hau.
 * Lurrean eserita gaudela hanketako bat luzatu behar da eta bestea atzera eraman, hau da, ia ipurdia ukitzen duela. Hankaren alde bereko eskuaz hankazpia ukitzen saiatuko gara eta posizio horretan egingo ditugu 30 bat segundo. Ondoren, gauza bera beste hankarekin eta beste 30 segundoz.
 * Ariketa honek aurrekoaren antz handia du. Hemen, ordea, bi hankekin egingo dugu ariketa, hau da, lurrean eserita gaudela, bi hankak luzatu eta eskuekin hankazpiak ukitzen saiatuko gara.
 * Aurreko ariketa bera zutik egin daiteke bi moduetara ere: bata bi hankak elkarren ondoan jarrita apurka-apurka makurtu eta hankazpiak ukitzea da eta bestea, berriz, hankak bata bestearekin gurutzatuta ditugula ariketa bera egitea.
 * [[image:http://www.estiramientos.es/lang-es/est/xgran-est16.jpg width="228" height="190" align="left" caption="http://www.estiramientos.es/lang-es/est/xgran-est16.jpg" link="http://www.estiramientos.es/index.php?filt=danza"]]Lurrean hankak zabalduta eta eserita gaudela, lehenengo ariketan egin dugun bezala, pixkanaka-pixkanaka gorputza aurreraka botatzen joango gara arik eta gehiago ezin dugun arte.
 * Hurrengo luzaketa-ariketa bi pertsonen artean egitekoa da. Biek hankak zabaldu behar dituzte eta ondorengo posizioan jarri behar dira: batak bestearen orkatila inguruan jarriko ditu hankak, beraz esan daiteke, batak kanpoaldetik izango dituela hankak eta besteak barnealdetik. Eskuak eman eta poliki-poliki hankak barnealdetik dituenak atzeraka eramango dizkio hankak besteari, gorputzaren aldera. Kanpoaldekoak esandakoan, gehiago ezin duenean, posizio horretan iraungo dute 30 bat segundoz. Ondoren pixkanaka-pixkanaka hankak bere onera ekartzen utzi eta ariketa bera egingo da alderantziz.
 * Aurreko ariketa bera badago bakarka ere egitea. Horretarako, horma liso baten kontra hankak jarrita, hankak hormaren kontra geroz eta gertuago jartzen jarraitu behar da. Lehen bezala, gehiago hurbildu ezin denean, 30 bat segundoz posizio horretan irauten saiatu behar da.
 * Eskuineko belaunaren gainean jarrita, ezkerreko hanka ahal den gehiena luzatu behar da eskuinekoaren gainean dugula. Ondoren, gorputzaz atzeraka indarra egin behar da 30 bat segundoz. Luzaketa bera ezkerreko hankaz eta beste 30 bat segundoz egingo dugu.
 * Belauniko gaudela, belaunetik hankazpira arteko hanka zatia alboetara mugitu eta lurrean etzanda egoten saiatuko gara. Ariketa honen iraupena bakoitzaren araberakoa da, baina minutu batetik pasatzea gehiegi deritzot.
 * Jarraian abdominalak egiteko "dantzarien bertsioa": esterila baten gainean etzanda jarrita, aldakatik hasita hankazpietaraino luzatuko ditugu hankak airean. Horrela ditugula, hankak bata bestearekin gurutzatuko ditugu: eskuinak ezkerrekoaren orpoa ukitu, ondoren ezkerrekoak eskuinekoarena... horrela etengabe ahal dugun denboran.
 * Esterila baten gainean lurrean etzanda gaudela, hanka bat goratuko dugu estiratzeko zinta jarrita dugula. Posizio honetan, zinta ahal den gehiena tenkatu eta hankarekin bultza egingo diogu, hasieran orpoarekin eta ondoren ia behatz puntekin. Ariketa hau hanka batekin egin ostean, bestearekin gauza bera egingo dugu.
 * Aurreko posizioan jarrita gaudela, hankak altxatu eta gorputzaren zati bat ere airean jartzen saiatuko gara, ia bizkar osoa lurretik altxatuta dugula. Ez da erraza hori egitea eta askotan bizkar hezurrean mina ere ematen du, beraz, ahal den lasaiena egingo dugu ariketa hau.

Ikusten denez, hankak asko luzatzen ditugu eta hori arrazoi garbi batengatik da, dantza egiteko hankak beharrezko ditugulako.

__**Zati nagusia:**__

Zati honetan [|Aurtzaka Dantza Taldeko] emanaldi batean oinarrituta, emanaldi batean egindako dantzen azalpena eta nondik norakoa azalduko dizuet. Baita dantza egiteko kontuan hartu behar diren zenbait puntu eta zenbait ariketa ere:

Zati nagusiarekin hasteko, [|zortziko] posible bat eta pausoren batzuk azalduko dizkizuet:

Dantza hankak diagonalean gurutzatuz hasiko dugu. Horretarako, salto txikiak eman behar dira eta bakoitzean, hanka eskuinetara edo ezkerretara aurreratu edo atzeratuko dugu. Lehenengo eskuinarekin diagonala egin eta ezkerrarekin amaitutakoan eskuinarekin itxi egingo dugu, hau da, eskuineko hanka altxatu, jaisterakoan ezkerrekoaren gainean jarri, eskuinekoarekin pauso bat atzera eman, ezkerra eskuinaren gainean jarri, honekin pauso bat aurrera eman eta eskuina ezkerrekoaren erdian jarriko dugu 90 graduko angelua osatuz. Ondoren gauza bera egin dugu, baina ezkerrarekin, hau da, diagonal ezkerra, eskuina eta ezkerrarekin itxi (eskuinekoaren ixtea bezala, baina alderantziz).

Jarraian lauarin pausoa egingo dugu: pauso honetan zirkulu erdiak egingo ditugu hankekin. Hasieran eskuinekoaz pauso bat emango dugu eskuinetara eta jarraian ezkerreko honen aurretik pasako dugu bi hankak gurutzatuta geratuz. Ondoren, eskuinekoa ezkerraren erdian jarriko dugu. Hori da lauarin pausoa, baina hor ez da amaitzen. Berriro pauso berak alderantziz jarraituz ezkerretara joan behar dugu, gero eskuinetara itzuli eta ezkerretara joanez amaitzeko.

Lauarin egindakoan honen ia berdina den beste pauso bat egin behar da. Honetan, ordea, alde batera joan aurretik kanpoan dugun hanka alde batera atera behar da. Beraz, horrela geratuko litzateke pausoa: ezkerreko hanka indarrez ezkerretara zuzen atera, lauarin eskuinerantz, eskuineko hanka eskuinerantz atera eta lauarin ezkerrerantz. Ondoren ezkerrarekin itxi behar da.

Segidan lauarina punteoarekin egin behar da. Horretarako, ezkerreko hanka atera, lauarin eskuinerantz eta punteoa: pauso hau egiteko eskuineko hanka puntan jarri behar da hasieran, orpoan ondoren eta amaitzeko puntan. Jarraian eskuineko hanka kanpora atera, lauarin ezkerrera eta punteoa ezkerrarekin, gero eskuinarekin eta amaitzeko berriro ezkerrarekin. Ezkerrarekin itxi eta dantza behingoz amaitzeko, eskuineko diagonala, ezkerreko hanka altxatu, salto egin eta bira (salto egiten dugun bitartean eskuinetarantz bira).

Zortzikoa entseguaren hasiera aldean egitea komeni da gorputza martxan jarri eta berotzeko balio baitu eta jarraian datozen ariketek ere ondoren dantza hobeto egiteko balio dute.

__Hanka altxatze ariketa:__ Ariketa hau egitea ez da oso erraza oreka handia eduki behar delako. Behatz puntetan jarrita hanka ahal den gehiena altxatzen saiatu behar da, beti ere hanka altxatzeko ordena aldatuz eta ematen dugun igoera bakoitzeko aurreraka pauso bat emanez. Sinplea dirudien arren, 3 bat minutuz egin ez gero ondo nabaritzen da luzaketa-ariketa honek hurrengo egunean giharretako mina (agujetak) eragingo dizkigula.

__Zoteak:__ pauso honek praktika handia eskatzen du ez baita oso erraza. Eskuineko hanka airean dugula salto egin behar da eta hanka honekin ezkerrekoa jo lurreratzen dugunean ezkerrekoaz eskuinekoaren atzealdea jotzen dugula. Ariketa hau bi hankekin, hau da, bai ezkerrarekin eta baita eskuinarekin ere egin behar da eta hasiera batean ondo kontrolatzen ikasteko komeni da maiz 100 bat zote egitea egunean.

__Gurixkak (saltoak):__ bi gurixka mota daude: erdiak eta osoak. Erdiak egiteko hasierako posizioan jarri behar gara, ezkerreko hanka eskuinekoaren erdian jarrita, salto egin eta airean gaudela ezkerreko hanka eskuinekoaren atzera eraman behar da eta lurreratutakoan hasierako posizio berean geratu (alderantziz ere egin daiteke). Gurixka osoa zerbait konplikatuago da: lehen aipatutako hasierako posizio berean gaudela salto egin eta airean ezkerreko hanka eskuinekoaren aurrean jarri behar da eta lurreratutakoan hasieran genuen posizio kontrakoan geratu (oraingoan ere badago gurixka hau alderantziz egitea ere).

Ariketa guzti hauek egin ondoren emanaldi baterako dantzak egin daitezke, adibidez, jarraian [|Lazkaoko] zinema aretoan eman genuen emanaldiaren dantza zerrenda:


 * 1) Ezpata-dantza.
 * 2) Sokadantzak.
 * 3) Erromeria.
 * 4) Jolas eta eskeak.
 * 5) Inauteria.


 * Ezpata-dantza** normalean mutilek egiten duten dantza bat da eta izenak dioen bezala ezpatak beharrezko dira dantza hau burutzeko (neskok ere parte hartzen dugu, hala ere). Dantza honetan bi multzotan banatzen dira dantzariak: alde batetik ezpata luzeak dituztenak daude eta bestetik, ezpata txikiak [[image:http://members.fortunecity.com/santurtzi/dantza.gif align="right" caption="http://members.fortunecity.com/santurtzi/dantza.gif"]][|Argazkia 1]dituztenak edo azkendari izena dutenak. Azken hauek ezpata luzeak dituztenen atzean egoten dira. Dantza ezpata luzeak dituztenen ibilaldi motz batekin hasten da, hauek pauso ezberdinak egiten dituztelarik. Hasieran bi multzotan joaten badira ere, batzuk askatu eta ilara luze bat osatzen dute momentu guztietan dantza egiten ari direla. Geroz eta abiadura handiagoa hartuz, une batean ezpatekin zubi bat egitera iristen dira eta zubiaren atzealdetik bi edo hiru azkendari sartzen dira. Hauek euren dantza jendearen aurrean egin ondoren zubia askatu egiten da eta berriro hasierako pausoak jarraituz beste zubi bat egiten dute. Oraingoan beste bi edo hiru azkendarik dantza egin eta amaitutakoan denak eszenatokitik alde egiten dute. Ezpata-dantzei buruz gehiago jakin nahi duenak klika dezala [|hemen].

Dantza hau geroz eta ezagunagoa ari da egiten [|Beasainen]. Izan ere, [|Igartzako brokel dantza kofradia] urtean behin Igartzan ezpata-dantza egiteko ohitura hartzen ari da. Informazio gehiago eta azken urteotako argazkiak [|hemen].

**Sokadantza** dantzariek elkarri eskua emanda osatzen duten soka da. Alde banatan muturretan dauden dantzariek gidatzen dute. Aurtzaka Dantza Taldean, Txantxakak eginez hasten dugu dantza, neska bat harri liso baten gainera igo eta dantza eginez eta ondoren, atzetik datorkion mutilarekin batera, harriaren gainean dantzan jarraituz. Bukatutakoan 8 bat neskek osatutako taldea eszenatokiaren aurrealdera joaten da eta bertan zortziko bat egiten dute. Amaitutakoan beste 8 bat neskez osatutako taldea abiatzen da besteak zeuden lekura eta bertan hauek ere dantza egin ondoren, mutil koadrila bat sartzen da. Mutilak eta neskak txandakatuz, zirkulu ireki bat osatzen da eta eszenatokian zehar buelta pare bat emandakoan, mutiletako batek neska bati agurra dantzatzen dio. Amaitutakoan, mutil eta nesken arteko dantza bat egiten da. Informazio gehiago [|hemen].

Orain aipatu dudan sokadantza ez da beti egiten dena, herriz herri aldatzen joaten baita. [|Ordiziako] festetan ospatzen den ezkonberrien egunean egiten dute ezkonberriek dantza hau. Baliteke Aurtzakan egiten dugunaren ezberdina izatea.

Sokadantza amaitu eta berehala **erromeria** dator. Dantza hau denen artean biziena iruditzen zait mugimendu asko baitauka. Hasiera hasieratik garai bateko erromeriak gogoratuko dituzte zenbaitzuk, gazte giroan egindako dantza hau naturaltasun handiz egiten baita dantzatan. Garai haietako uneak gogora ekarriz, mendira sarritan joan ohi ziren gazte koadrila eta soinujolea. Antzeko giroa sortuz polita izaten da dantza hau ikusteko, lehen esan bezala mugimendu asko duelako.

Gaur egun, geroz eta famatuagoa ari da egiten festetan edo beste egun bereziren batzuetan herriko plazan erromeria egitea. Parte hartzen duen jendea, ordea, eskasa izan ohi da.


 * Jolas eta askeak** dantza baino gehiago antzerki bat da. Iluntasunean, suatsen hotsarekin hasten da dantza. Halako batean, eszenatokiaren punta batetik banaka-banaka 8 bat dantzari ateratzen dira. Pauso sinple bat jarraituz, lehenengo dantzaria eszenatokiaren beste puntara iristen denean, geratu egiten dira eta 3 "amona" agertzen dira. Hauek, 5 minutu inguruko antzerkia egiten dute eta ontzi bat puskatutakoan, dantzari jarraituz, dantzariak eta antzezleak eszenatokitik irteten dira.

Antzerki hau normalean dantzariei arropa aldatzeko denbora emateagatik egiten da. Geroxeago, hala ere, zertxobait gehiago azalduko dut hau.

Amaitzeko **Inauteria:** Euskal Herriko pertsonaia batzuk hartzen dute parte bertan: zatarrek, eskugorriek, mozorroek, ardiek, hartzek... Festa-giroa eta inauterietako kolore nahasketaren bidez polita da dantza ikusteko. Hasieran ume batzuk agertzen dira atxurra bizkarrean dutela dantza eginez. Euren atzetik hartza agertzean, izutu eta salto batzuk egiten dituzte. Hartzak, ordea, umeetako bat harrapatu eta berarekin eramaten du, ume guztiak honen atzetik joaten direlarik. Ondoren, zatarrak sartu eta [|boastitzea] dantza egiten dute. Dantza egiten jarraitzen duten bitartean, mozorroak sartu eta euren dantza egiten dute eta amaieran, eskugorriek ere berbera egiten dute. Bakoitzak bere dantza eginez jarraitzen dute amaitu bitarte. Ekitaldiari amaiera emateko, eskugorriek aurpegiko zapia kendu eta denek jendea agurtzen dute. Emanaldiaren azalpena amaitu bada ere, **ohar** batzuk eman nahiko nituzke. Badirudi, idatzi dudanaren arabera jendearen aurrean emanaldi bat egitea soilik dantza egitea dela, baina hori ez da horrela:
 * __Posizioa__ errespetatzen jakin egin behar da dantza bat egiterako garaian, izan ere, oso baldar geratu daiteke dantza egiten ari den taldekide bat bere tokitik mugitu eta beste bat tapatzea. Gainera, dantzak mugimendu handia eskatzen badu,beste dantzari batekin talka egiteko arriskua izango du honek.
 * Kontuan hartu beharreko beste puntuetako bat honako hau da: gutxi gora behera jakin behar da dantzaren musika zein eta nolakoa den, eszenatokira noiz sartu eta atera behar duzun, dantza egitez musikaren zein momentutan utzi behar duzun, pausoz noiz aldatu behar den... azken batean, __entzumen__ ona izan behar da dantzatzerakoan, bestela aurreko puntuan aipatu ditudan talkak eta jendea tapatu edo molestatzea gerta liteke eta.
 * Puntu horietaz gain, __erritmoa__ edukitzea ezinbestekoa da, azken finean, entzumenarekin lotuta doan ezaugarri hori gabe ezin baita ia dantzarik egin.
 * Bestalde, dantza __naturaltasunez__ egiten jakin behar da jendeak ezin baitu nabarmendu hurrengo pausoan pentsatzen ari zarela. Naturaltasunez dantza egitea, ordea, ez da egun batetik bestera lortzen den gauza, entseatuz eta entseatuz lortzen dena baizik.
 * Dudarik gabe kontuan hartu behar den beste puntua __dantza ondo jakitea__ da. Adibide modura, dantza ondo egiten ez badakizu inoiz ez duzu naturaltasunez egitea lortuko eta orduan bai nabarituko dutela ikusleek dantza ez dakizula.
 * Amaitzeko, gauza sinplea eta erraza dirudien arren, __arropa aldaketak__ oso "arriskutsuak" izan daitezke dantzari batentzat. Nahikoa da bi dantza segidan egin behar izatea gauzak hankaz gora jartzeko, izan ere, ia dantza bakoitzeko aldatu beharra daukagu dantzariok. Soluziorik errazena, laguntza eskatu, arropak gertu utzi eta nola ez, ondo antolatuta utzi dena. Ikusleek ez dute itxaroten, beraz, azkar ibili behar da aldaketa horiek egiteko.

__**Hasierako egoerara itzulia:**__ Dantza entseguari amaiera emateko, horrenbesteko indar eta intentsitatez dantza egin dugunez, 5 bat minutuko lasaialdia egingo nuke lurrean etzanda, baita beroketan azaldu ditudan luzaketa-ariketaren batzuk ere. Zati nagusian aipatu ez badut ere, dantzariok sarritan joaten gara ura edatera komunera eta normalean denbora labur hori aprobetxatu behar izaten dugu lasaitzeko, izan ere, normalean ez dugu Aurtzakan hasierako egoerara itzultzeko ariketarik egiten, ahal den denbora gehiena aprobetxatzen baitugu dantza egiteko.

Argazkiak: gehienak [|www.aurtzaka.com] -etik hartuak.

Irati Otamendi