shantalen+amundarain+Proteinak

__ PROTEINA __ Proteina [|aminoazido] kopuru aldakor batez osaturiko polimeroak da, hau da, karbono, hidrogeno, oxigeno eta nitrogenoz osaturiko konposatuak  eta beste elementu batzuk ere eduki ditzakete, hala nola fosforoa, burdina, etab. Aminoazido izeneko monomeroetatik eratorritako polimeroak dira, lotura peptidikoen bidez lotuak. «Proteina» esaten diegu polipeptidoa berrogeita hamar aminoazidok baino gehiagok osatzen dutenean edo beren pisu molekularra 5.000 baino handiagoa denean. Funtsezko eginkizuna betetzen dute zelulan, informazio genetikoa betearazten baitute. Tamaina handiko molekulak dira eta zelulen funtziorik gehienetan hartzen dute parte, beren funtzioak hauek dituzten formaren araberakoa izanik. Proteina baten antolamendua lau egitura-mailek definitzen dute, eta horietako bakoitzak aurreko egiturak espazioan duen antolamenduaren berri ematen du: Proteinaren aminoazidoen sekuentzia da. Sekuentzia horrek erabakiko du proteinaren forma eta, beraz, haren funtzioa. Sekuentzia hori aminoazidoak N-terminalaren muturretik, C-terminaleraino zerrendatuz idazten da. Aminoazidoen sekuentziak (lehen mailako egitura) espazioan duen antolamendua da. Bigarren mailako egiturak hiru eratakoak dira nagusiki: -**helizea**: lehen mailako egitura bere buruaren inguruan kiribiltzen da helikoidalki, aminoazidoen lotura peptidikoen artean hidrogenozko zubiak osatuz.
 * Lehen mailako egitura **:
 * Bigarren mailako egitura **:
 * -Kolagenozko helizea **: helize gisako antolamendu oso bitxia du, prolina- eta hidroxiprolina-kopuruak oso handiak direlako.
 * -konformazioa **: egonkortasuna mantentzen da zenbait kate sigi-saga elkartzen direlako, horien artean hidrogenozko zubiak osatuz eta xafla tolestua deiturikoa eratuz.

**Hirugarren mailako egitura **: Proteina baten hirugarren mailako egiturak adierazten digu zein den polipeptido baten bigarren mailako antolamendua bere buruaren inguruan tolesten denean, horrek antolamendu globularra eragiten duela. Aminoazidoen erradikalen arteko loturak daudelako egonkortzen dira. Proteina globularretan hainbat eratako bigarren mailako egiturak konbinatzen dira. Konbinazio horiek egonkorrak eta trinkoak badira, egitura-barrutiak esaten zaie. "Egiturazko klixeak" dira, eraginkortasun biologiko handikoak, eta proteina desberdinak eratzeko modulu gisa jokatzen dute. <span style="font-size: 12pt; color: black; font-family: 'Comic Sans MS'; mso-ansi-language: EU; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: Arial; mso-fareast-language: ES;">Konplexu proteiko bat eratzeko, hirugarren mailako egitura duten kate polipeptidiko batzuen lotura ahulen bidezko elkarketaren berri ematen digu, berdinak izan ala ez izan. Kate polipeptidiko bakoitzak protomero izena hartzen du. <span style="font-size: 12pt; font-family: 'Comic Sans MS'; mso-ansi-language: EU; mso-bidi-font-family: Arial;">**Proteina-beharrak** <span style="font-size: 12pt; color: #666699; font-family: 'Arial','sans-serif'; mso-ansi-language: EU;"> <span style="color: black; font-family: 'Arial','sans-serif'; mso-ansi-language: EU;"> <span style="font-size: 12pt; color: black; font-family: 'Comic Sans MS'; mso-ansi-language: EU; mso-bidi-font-family: Arial;"> **<span style="font-weight: normal; font-size: 12pt; color: black; font-family: 'Comic Sans MS'; mso-ansi-language: EU; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-weight: bold;">Pertsona heldu batek 0,8 g/kg/ /eguneko behar du egunero galtzen dituen proteinak ordezkatzeko eta horrek egun osoan hartu behar den energiaren % 12-15 izan behar du. Behar hauek egoera jakin batzuetan areagotu egiten dira, adibidez, hazte-garaian beharrak 2 g/kg izatera iritsiz, haurdunaldian eta edoskitzaroan eguneko 15 g gehiagodelarik. **<span style="font-size: 12pt; color: black; font-family: 'Comic Sans MS'; mso-ansi-language: EU; mso-bidi-font-family: Arial;">
 * <span style="font-size: 12pt; color: black; font-family: 'Comic Sans MS'; mso-ansi-language: EU; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: Arial; mso-fareast-language: ES;">Laugarren mailako egitura **<span style="font-size: 12pt; color: black; font-family: 'Comic Sans MS'; mso-ansi-language: EU; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: Arial; mso-fareast-language: ES;">

**<span style="font-weight: normal; font-size: 12pt; color: black; font-family: 'Comic Sans MS'; mso-ansi-language: EU; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-font-weight: bold;"> Egoera berezi batzuek proteina-kopuru zehatza eskatzen digute. Batzuetan kopuru handiagoa behar da, ebakuntzetan edota intentsitate desberdineko erreduretan, esaterako (3-4 g/kg/eguneko). Beste kasu batzuetan, aldiz, kopurua gutxitu egin behar dugu; esate baterako, giltzurrunetako gaixotasunetan (0,5-0,6 g/kg/ /eguneko). **

= =